|
Bạn có biết sự khác biệt giữa phần mềm miễn phí và phần mềm nguồn mở không? Sự khác biệt giữa các chương trình copyleft và không copyleft là gì? Hoặc sự khác biệt giữa phần mềm miễn phí, phần mềm chia sẻ, phần mềm thương mại là gì? Đây là một trong những bài viết dài, đầy đủ các định nghĩa và khái niệm chắc chắn sẽ giúp bạn sắp xếp các ý tưởng của mình khi nói đến phần mềm miễn phí. |
Phần mềm miễn phí
Phần mềm miễn phí là phần mềm được cấp phép cho bất kỳ ai sử dụng, sao chép và phân phối, có hoặc không có sửa đổi, miễn phí hoặc có tính phí. Đặc biệt, điều này có nghĩa là mã nguồn phải có sẵn. "Nếu nó không phải là một nguồn, nó không phải là phần mềm." Đây là một định nghĩa đơn giản hóa; xem thêm định nghĩa đầy đủ.
Nếu một chương trình miễn phí, nó có thể được đưa vào hệ điều hành miễn phí như GNU hoặc hệ thống GNU / Linux miễn phí.
Có nhiều cách khác nhau để làm cho một chương trình trở nên miễn phí: nhiều vấn đề cần được quyết định mà trong nhiều trường hợp là các sắc thái và có thể được giải quyết theo nhiều cách khác nhau mà chương trình không ngừng miễn phí. Một số biến thể có thể được mô tả dưới đây. Để biết thông tin về các giấy phép phần mềm miễn phí cụ thể, bạn có thể tham khảo danh sách các giấy phép.
Tính từ "miễn phí" của phần mềm miễn phí đề cập đến tự do, không miễn phí. Tuy nhiên, các công ty phần mềm độc quyền đôi khi sử dụng thuật ngữ "phần mềm miễn phí" để chỉ giá cả [Ghi chú của người dịch: Trong tiếng Anh "phần mềm miễn phí" được đánh vần là "phần mềm miễn phí", thuật ngữ "miễn phí" có thể có nghĩa là "miễn phí" hoặc "miễn phí"]. Đôi khi anh ấy sử dụng thuật ngữ này khi nói về bản sao nhị phân có sẵn miễn phí; và những lần khác, chúng được sử dụng để đủ điều kiện cho bản sao được đưa vào máy tính mới mua. Điều này không liên quan gì đến ý chúng tôi nói về phần mềm miễn phí trong dự án GNU.
Do sự nhầm lẫn tiềm ẩn này, khi một công ty phần mềm tuyên bố rằng sản phẩm của họ là phần mềm miễn phí, điều khôn ngoan là luôn kiểm tra các điều khoản của bản phân phối cụ thể đó để xem liệu người dùng có tất cả các quyền tự do mà phần mềm miễn phí ngụ ý hay không. Đôi khi nó là phần mềm miễn phí thực sự; và những lần khác thì không.
Nhiều ngôn ngữ có hai từ khác nhau cho "free" là tự do và "free" là giá không. Ví dụ, tiếng Pháp có các thuật ngữ "libre" và "gratuit" [trong tiếng Tây Ban Nha, điều tương tự cũng xảy ra với các thuật ngữ "libre" và "gratis"]. Điều này không xảy ra trong tiếng Anh, trong tiếng Anh có từ "miễn phí", dùng để chỉ giá cả một cách rõ ràng, nhưng không có một tính từ chung đề cập rõ ràng đến tự do. Do đó, nếu bạn nói một ngôn ngữ khác ngoài tiếng Anh, chúng tôi khuyên bạn nên dịch thuật ngữ "miễn phí" từ "phần mềm miễn phí" sang ngôn ngữ của bạn để làm rõ ràng hơn. Xem danh sách các bản dịch của chúng tôi về cụm từ "phần mềm miễn phí" sang các ngôn ngữ khác.
Phần mềm miễn phí thường đáng tin cậy hơn phần mềm không miễn phí.
Phần mềm mã nguồn mở
Nhiều người sử dụng thuật ngữ "phần mềm nguồn mở" để chỉ ít nhiều cùng loại với phần mềm miễn phí. Tuy nhiên, chúng không hoàn toàn là cùng một loại phần mềm: chúng chấp nhận một số giấy phép mà chúng tôi cho là quá hạn chế và có những giấy phép phần mềm miễn phí mà chúng không chấp nhận. Tuy nhiên, sự khác biệt giữa hai loại này là rất ít: hầu như tất cả phần mềm miễn phí đều là mã nguồn mở và hầu hết tất cả phần mềm mã nguồn mở đều miễn phí.
Chúng tôi thích thuật ngữ "phần mềm miễn phí" hơn vì nó đề cập đến sự tự do, điều mà thuật ngữ "mã nguồn mở" không có.
Phần mềm miền công cộng
Phần mềm miền công cộng là phần mềm không được bảo vệ bởi bản quyền. Đó là một trường hợp đặc biệt của phần mềm miễn phí không được bảo vệ bằng copyleft, có nghĩa là một số bản sao hoặc phiên bản sửa đổi có thể không hoàn toàn miễn phí.
Trong một số trường hợp, một chương trình thực thi có thể nằm trong miền công cộng mà không có sẵn mã nguồn của nó. Phần mềm này không phải là phần mềm miễn phí, vì để nó miễn phí, mã nguồn phải có thể truy cập được. Về phần mình, hầu hết phần mềm miễn phí không phải là phần mềm miền công cộng; nó được bảo vệ bởi bản quyền, và chủ sở hữu bản quyền đã cho phép hợp pháp cho bất kỳ ai sử dụng nó một cách tự do bằng cách sử dụng giấy phép phần mềm miễn phí.
Đôi khi thuật ngữ "miền công cộng" được sử dụng lỏng lẻo để có nghĩa là "miễn phí" hoặc "có sẵn miễn phí". Tuy nhiên, "miền công cộng" là một thuật ngữ pháp lý và chính xác có nghĩa là "không có bản quyền." Để rõ ràng nhất có thể, chúng tôi khuyên bạn nên sử dụng "miền công cộng" chỉ để diễn đạt ý nghĩa này và sử dụng các biểu thức khác để truyền đạt ý nghĩa tương ứng của chúng.
Theo công ước Berne, đã được hầu hết các quốc gia ký kết, bất kỳ văn bản mới nào đều được đăng ký bản quyền. Điều này bao gồm các chương trình. Do đó, nếu bạn muốn một chương trình mà bạn đã viết nằm trong miền công cộng, bạn phải tuân theo các thủ tục pháp lý nhất định để tránh điều đó, bản quyền tự động được thêm vào nó.
Phần mềm được bảo vệ bằng copyleft
Phần mềm được bảo vệ bởi Copyleft là phần mềm miễn phí có các điều khoản phân phối đảm bảo rằng tất cả các bản sao của tất cả các phiên bản đều là phần mềm miễn phí. Điều này có nghĩa là, ví dụ, giấy phép copyleft không cho phép bên thứ ba thêm bất kỳ yêu cầu bổ sung nào (ngoại trừ một số yêu cầu hạn chế để tăng khả năng bảo vệ của họ) và yêu cầu mã nguồn phải được công khai. Một số giấy phép copyleft, chẳng hạn như phiên bản thứ ba của GPL, ngăn cản các cách khác để tạo độc quyền phần mềm.
Tại Dự án GNU, chúng tôi sao chép gần như tất cả phần mềm chúng tôi viết, bởi vì mục tiêu của chúng tôi là mang lại cho mỗi người dùng các quyền tự do mà thuật ngữ "phần mềm miễn phí" ngụ ý. Xem Copyleft protected để được giải thích thêm về cách thức hoạt động của copyleft và tại sao chúng tôi sử dụng nó.
Copyleft là một khái niệm chung; để thực sự copyleft một chương trình, bạn cần sử dụng một bộ điều khoản phân phối cụ thể. Có nhiều cách có thể để viết các điều khoản phân phối copyleft, vì vậy về nguyên tắc có thể tồn tại nhiều giấy phép phần mềm miễn phí copyleft. Tuy nhiên, trên thực tế hầu như tất cả các phần mềm copyleft đều sử dụng Giấy phép Công cộng GNU. Nói chung, hai giấy phép copyleft khác nhau là "không tương thích", có nghĩa là việc kết hợp mã được bảo vệ bởi các giấy phép đó là bất hợp pháp; do đó, sẽ tốt cho cộng đồng nếu tất cả họ đều sử dụng một giấy phép copyleft duy nhất.
Phần mềm miễn phí không được bảo vệ bằng copyleft
Phần mềm miễn phí không copyleft bao gồm quyền của tác giả để phân phối lại và sửa đổi phần mềm, cũng như quyền thêm các hạn chế bổ sung.
Thực tế là một chương trình miễn phí nhưng không được bảo vệ bằng copyleft ngụ ý rằng một số bản sao hoặc phiên bản sửa đổi của nó có thể không hoàn toàn miễn phí. Một công ty phần mềm có thể biên dịch chương trình, có hoặc không có sửa đổi, và phân phối tệp thực thi như một sản phẩm phần mềm độc quyền.
Hệ thống cửa sổ X là một ví dụ về điều này. Consortium X phát hành X11 với các điều khoản phân phối làm cho nó trở thành phần mềm miễn phí không copyleft. Nếu bạn muốn, bạn có thể lấy một bản sao có các điều khoản phân phối này và miễn phí. Tuy nhiên, cũng có những phiên bản không miễn phí và có những máy trạm và cạc đồ họa PC phổ biến trong đó chỉ những phiên bản không miễn phí mới hoạt động. Nếu bạn đang sử dụng phần cứng này, X11 không phải là phần mềm miễn phí dành cho bạn. Ngay cả chính các nhà phát triển X11 đã tạo ra X11 phần mềm không miễn phí trong một thời gian.
Phần mềm có GPL
Giấy phép Công cộng GNU (GPL) là một tập hợp các điều khoản phân phối cụ thể được sử dụng để bảo vệ một chương trình copyleft. Dự án GNU sử dụng giấy phép này để phân phối hầu hết các phần mềm GNU.
Hệ thống GNU
Hệ thống GNU là hệ điều hành giống Unix, được tạo thành hoàn toàn từ phần mềm miễn phí, mà chúng tôi đã phát triển trong Dự án GNU từ năm 1984.
Hệ điều hành giống Unix được tạo thành từ nhiều chương trình. Hệ thống GNU bao gồm tất cả phần mềm GNU, cùng với nhiều gói khác, chẳng hạn như Hệ thống cửa sổ X và TeX, không phải là phần mềm GNU.
Phiên bản thử nghiệm đầu tiên của hệ thống GNU đầy đủ có sẵn vào năm 1996. Nó bao gồm GNU Hurd, hạt nhân của chúng tôi, được phát triển từ năm 1990. Năm 2001 hệ thống GNU (bao gồm cả GNU Hurd) bắt đầu hoạt động khá đáng tin cậy, nhưng Hurd vẫn còn thiếu một số tính năng quan trọng, vì vậy nó không được sử dụng rộng rãi. Trong khi đó, hệ thống GNU / Linux, một dẫn xuất của hệ thống GNU sử dụng Linux làm hạt nhân thay vì GNU Hurd, đã rất thành công kể từ những năm 1990.
Vì mục đích của GNU là trở thành một hệ thống tự do, nên mỗi bộ phận cấu thành của nó phải là phần mềm tự do. Tuy nhiên, không phải tất cả chúng đều phải được bảo vệ bởi copyleft; Về mặt pháp lý, bất kỳ loại phần mềm miễn phí nào cũng có thể được đưa vào nếu nó giúp đạt được các mục tiêu kỹ thuật đã đề ra. Và không nhất thiết mỗi thành phần phải là phần mềm GNU riêng lẻ. Hệ thống GNU có thể và bao gồm phần mềm miễn phí không được bảo vệ bởi copyleft, chẳng hạn như Hệ thống Cửa sổ X, được phát triển trong các dự án khác.
Các chương trình GNU
Cụm từ "chương trình GNU" tương đương với phần mềm GNU. Một chương trình Y là một chương trình GNU nếu nó là phần mềm GNU (phần mềm Dự án GNU). Đôi khi chúng ta nói rằng đó là một "gói GNU".
Phần mềm GNU
Phần mềm GNU là phần mềm được phát hành dưới sự bảo trợ của Dự án GNU. Chúng tôi cũng gọi một chương trình là phần mềm GNU hoặc gói GNU. Tệp README hoặc sổ tay gói GNU phải chỉ ra rằng đó là; hơn nữa, Thư mục Phần mềm Miễn phí xác định tất cả các gói GNU.
Hầu hết phần mềm GNU được bảo vệ bằng copyleft, nhưng không phải tất cả; tuy nhiên, tất cả phần mềm GNU phải là phần mềm miễn phí.
Một số phần mềm GNU được viết bởi nhân viên của Tổ chức Phần mềm Tự do, nhưng hầu hết phần mềm được đóng góp bởi các tình nguyện viên. Trong số phần mềm do các tình nguyện viên đóng góp, đôi khi chủ sở hữu bản quyền là Tổ chức Phần mềm Tự do và đôi khi chính những người đóng góp đã viết ra nó.
Phần mềm miễn phí
Phần mềm không miễn phí là bất kỳ phần mềm nào không miễn phí. Điều này bao gồm phần mềm bán miễn phí và phần mềm độc quyền.
Phần mềm bán miễn phí
Phần mềm bán miễn phí là phần mềm không miễn phí, nhưng bao gồm quyền cho các cá nhân sử dụng, sao chép, phân phối và sửa đổi nó (bao gồm cả việc phân phối các phiên bản đã sửa đổi) vì mục đích phi lợi nhuận. PGP là một ví dụ về chương trình bán miễn phí.
Phần mềm bán tự do tốt hơn nhiều về mặt đạo đức so với phần mềm độc quyền, nhưng nó vẫn đặt ra những vấn đề không cho phép chúng ta sử dụng nó trên hệ điều hành miễn phí.
Các hạn chế Copyleft được thiết kế để bảo vệ các quyền tự do thiết yếu của tất cả người dùng. Đối với chúng tôi, hạn chế cơ bản duy nhất được biện minh trong việc sử dụng một chương trình là hạn chế ngăn cản việc người khác thêm vào các hạn chế. Các chương trình bán miễn phí có các hạn chế bổ sung được thúc đẩy bởi mục đích hoàn toàn ích kỷ.
Không thể đưa phần mềm bán tự do vào một hệ điều hành miễn phí. Điều này là do các điều khoản phân phối cho toàn bộ hệ điều hành miễn phí là sự kết hợp của các điều khoản phân phối cho tất cả các chương trình tạo ra nó. Thêm một chương trình nửa miễn phí vào hệ thống sẽ làm cho toàn bộ hệ thống chỉ có một nửa miễn phí. Có hai lý do tại sao chúng tôi không muốn điều này xảy ra:
Chúng tôi tin rằng phần mềm miễn phí nên dành cho tất cả mọi người, kể cả các công ty, không chỉ dành cho trường học hoặc cho các hoạt động giải trí tư nhân. Chúng tôi muốn mời các công ty sử dụng hệ thống GNU đầy đủ, và do đó chúng tôi không nên đưa chương trình bán miễn phí vào đó.
Việc phân phối thương mại các hệ điều hành miễn phí, bao gồm cả hệ thống GNU / Linux, là rất quan trọng và người dùng đánh giá cao tính khả dụng của các bản phân phối thương mại trên CD-ROM. Bao gồm một chương trình bán miễn phí trong một hệ điều hành sẽ ngăn cản việc phân phối thương mại của nó trên CD-ROM.
Bản thân Tổ chức Phần mềm Tự do không phải là một tổ chức thương mại, và do đó có thể sử dụng một chương trình bán miễn phí "nội bộ" một cách hợp pháp. Nhưng không, bởi vì nó sẽ tác động tiêu cực đến nỗ lực của chúng tôi để có được các chương trình mà chúng tôi có thể đưa vào hệ thống GNU.
Miễn là có một nhiệm vụ cần được thực hiện với phần mềm và bạn không có chương trình để thực hiện nó, hệ thống GNU sẽ bị thiếu hụt. Chúng ta nên nói với các tình nguyện viên, "Chúng tôi chưa có chương trình thực hiện công việc này trong Dự án GNU, vì vậy chúng tôi hy vọng bạn sẽ viết nó." Nếu chúng tôi sử dụng một chương trình bán miễn phí để thực hiện nhiệm vụ đó, chúng tôi sẽ tự làm mất uy tín những gì chúng tôi nói; và động lực (của chúng tôi và của những người có thể chia sẻ quan điểm của chúng tôi) để viết một giải pháp thay thế miễn phí sẽ bị mất. Do đó, chúng tôi không.
Phần mềm độc quyền
Phần mềm độc quyền là phần mềm không miễn phí cũng không bán miễn phí. Việc sử dụng, phân phối lại hoặc sửa đổi chúng bị cấm, yêu cầu bạn yêu cầu ủy quyền hoặc bị hạn chế đến mức trên thực tế, bạn không thể tự do làm như vậy.
Tổ chức Phần mềm Miễn phí tuân theo quy tắc rằng chúng tôi chỉ có thể cài đặt một chương trình độc quyền trên máy tính của mình, khi chúng tôi làm như vậy tạm thời và với mục đích viết một chương trình thay thế miễn phí cho chính chương trình đó. Ngoài trường hợp cụ thể này, chúng tôi tin rằng không có lý do gì có thể để cài đặt một chương trình độc quyền.
Ví dụ, chúng tôi tin rằng việc cài đặt Unix trên máy tính của chúng tôi vào những năm 1980 là hợp lý, bởi vì chúng tôi đang sử dụng nó để viết một giải pháp thay thế miễn phí cho chính Unix. Hiện tại, xét đến việc có sẵn các hệ điều hành miễn phí, lời bào chữa này không còn hợp lệ; chúng tôi đã loại bỏ tất cả các hệ điều hành không miễn phí; và trên bất kỳ máy tính mới nào, chúng tôi cài đặt một hệ điều hành hoàn toàn miễn phí.
Chúng tôi không nhấn mạnh rằng người dùng hoặc cộng tác viên GNU tuân theo tiêu chuẩn này. Chúng tôi tạo ra tiêu chuẩn này cho chính mình. Nhưng chúng tôi hy vọng rằng họ cũng quyết định theo dõi cô ấy.
phần mềm miễn phí
Thuật ngữ "phần mềm miễn phí" không có định nghĩa được chấp nhận rõ ràng, nhưng thường được sử dụng để chỉ các gói có thể được phân phối nhưng không được sửa đổi (và không có mã nguồn). Các gói này không phải là phần mềm miễn phí. Do đó, vui lòng không sử dụng thuật ngữ "phần mềm miễn phí" để chỉ phần mềm miễn phí.
Shareware
Shareware là phần mềm được phép phân phối lại các bản sao, nhưng đối với mỗi bản sao được sử dụng, người dùng phải trả phí bản quyền.
Shareware không phải là phần mềm miễn phí, thậm chí không phải là bán miễn phí. Điều này là như vậy vì hai lý do:
Đối với hầu hết các phần mềm chia sẻ, mã nguồn không có sẵn; do đó, bạn không thể sửa đổi chương trình theo bất kỳ cách nào.
Bạn không thể tạo một bản sao của phần mềm chia sẻ và cài đặt nó mà không phải trả phí cấp phép, ngay cả đối với những cá nhân sử dụng nó cho các hoạt động phi lợi nhuận (trên thực tế, người dùng thường bỏ qua các điều khoản phân phối và làm như vậy, nhưng các điều khoản này không cho phép điều đó ).
Phần mềm Riêng tư
Phần mềm riêng hoặc phần mềm tùy chỉnh là phần mềm được phát triển cho người dùng (thường là tổ chức hoặc công ty). Người dùng này sở hữu và sử dụng nó, đồng thời không phát hành nó ra công chúng dưới dạng mã nguồn hoặc dưới dạng nhị phân.
Một chương trình riêng tư là phần mềm miễn phí theo nghĩa tầm thường nếu người dùng duy nhất của nó có toàn quyền đối với nó. Tuy nhiên, khi xem xét câu hỏi sâu hơn, câu hỏi liệu một chương trình như vậy có miễn phí hay không sẽ mất đi ý nghĩa của nó.
Nói chung, chúng tôi không tin rằng việc phát triển một chương trình và không phát hành nó là một sai lầm. Có những lúc một chương trình hữu ích đến mức tích trữ nó cho bản thân thì lại gây hại cho nhân loại. Tuy nhiên, hầu hết các chương trình không phải là tuyệt vời và việc không phát hành chúng cũng không có hại gì đặc biệt. Do đó, không có xung đột giữa sự phát triển của phần mềm riêng hoặc phần mềm tùy chỉnh và các nguyên tắc của phong trào phần mềm tự do.
Hầu hết việc tuyển dụng lập trình viên là để phát triển phần mềm tùy chỉnh; do đó, hầu hết các công việc lập trình được, hoặc có thể được thực hiện theo cách tương thích với phong trào phần mềm tự do.
Phần mềm thương mại
Phần mềm thương mại là phần mềm được phát triển bởi một doanh nghiệp có ý định thu được tiền từ việc sử dụng phần mềm đó. "Thương mại" và "độc quyền" không giống nhau! Hầu hết phần mềm thương mại là độc quyền, nhưng có phần mềm miễn phí thương mại và có phần mềm phi thương mại không miễn phí.
Ví dụ, GNU Ada luôn được phân phối theo các điều khoản của GNU GPL, và mỗi bản sao của nó là phần mềm miễn phí; tuy nhiên, các nhà phát triển của nó thực hiện các hợp đồng bảo trì. Những khách hàng quan tâm đôi khi nhận xét với người bán: "Chúng tôi sẽ cảm thấy yên tâm hơn với một trình biên dịch thương mại." Nhà cung cấp nào trả lời: “Ada từ GNU là một trình biên dịch thương mại; với đặc thù là nó cũng là phần mềm miễn phí ».
Đối với Dự án GNU, sự nhấn mạnh ở một cấp độ khác: điều quan trọng là Ada của GNU là phần mềm miễn phí; nó có phải là thương mại hay không không phải là một vấn đề cốt yếu. Tuy nhiên, việc phát triển thêm GNU Ada do nó được thương mại hóa chắc chắn là có lợi.
Xin vui lòng giúp phổ biến rằng phần mềm thương mại miễn phí là có thể. Bạn có thể làm điều này bằng cách cố gắng không nói "thương mại" khi ý của bạn là "độc quyền".
Nguồn: Tổ chức Phần mềm Tự do (FSF)